Kanada rozważa rezygnację z części zamówienia na F-35 na rzecz 60 szwedzkich Gripenów

Kanada przeprowadza gruntowny przegląd swojego planu modernizacji floty myśliwców. Według doniesień z 30 maja 2026 roku rząd w Ottawie rozważa zastąpienie większości z 88 zamówionych wcześniej amerykańskich F-35 około 60 szwedzkimi samolotami Saab Gripen, przy jednoczesnym zachowaniu 30 maszyn F-35A. Taka mieszana flota ma na celu zmniejszenie zależności od amerykańskich łańcuchów dostaw i presji politycznej, przy jednoczesnym utrzymaniu zdolności piątej generacji do operacji NORAD i NATO.

 

Tło decyzji

 

Według informacji opublikowanych 30 maja 2026 roku przez „La Presse”, Kanada jest bliska zastąpienia pierwotnego planu zakupu 88 myśliwców F-35A flotą mieszaną, składającą się z około 30 amerykańskich F-35A oraz 60 szwedzkich Saab Gripen E. Byłaby to najważniejsza zmiana w kanadyjskim lotnictwie bojowym od czasu wyboru F-35 w styczniu 2023 roku.

 

Ponowna ocena, która miała zakończyć się w ciągu trzech miesięcy, wciąż trwa. Opóźnienie wynika z pogarszających się relacji kanadyjsko-amerykańskich po wojnie handlowej z Donaldem Trumpem, w tym gróźb wobec kluczowych sektorów kanadyjskiej gospodarki, takich jak przemysł lotniczy. Oficjalne ogłoszenie spodziewane jest po listopadowych wyborach do Kongresu USA, aby nie zaostrzać napięć w newralgicznym okresie.

 

Przyczyny strategiczne

 

Ottawa kontynuuje analizę strategicznych konsekwencji długoterminowej zależności od amerykańskich łańcuchów dostaw, sieci serwisowych i ekosystemów technologicznych. Mieszana flota pozwala na:

 

• zmniejszenie ekspozycji na amerykańską presję gospodarczą i polityczną,
• zwiększenie krajowego udziału przemysłowego,
• przyspieszenie dywersyfikacji partnerstw obronnych Kanady.

 

Najważniejszą wskazówką były negocjacje, które premier Mark Carney potwierdził 27 maja 2026 roku – Kanada prowadzi rozmowy z Saabem w sprawie od pięciu do sześciu samolotów wczesnego ostrzegania i kontroli GlobalEye, o wartości ponad 5 mld dolarów kanadyjskich. W konkursie wyeliminowano Boeing E-7 Wedgetail i L3Harris Aeris. GlobalEye, zbudowany wokół radaru Saab Erieye ER i płatowca Bombardier Global 6500, ma stworzyć ponad 3000 lokalnych miejsc pracy i wypełnić lukę w zdolnościach niezależnego wczesnego ostrzegania.

 

Strategia przemysłowa

 

Premier Carney zaprezentował w lutym 2026 roku Kanadyjską Strategię Przemysłu Obronnego, która przewiduje prawie 500 mld dolarów kanadyjskich inwestycji w ciągu najbliższej dekady oraz wzrost wydatków obronnych z obecnych ok. 60 mld CAD do równowartości 5% PKB do 2035 roku.

 

Obecnie około 75% kanadyjskich wydatków na obronność trafia do amerykańskich dostawców. Nowa strategia odwraca ten trend – kanadyjskie firmy mają otrzymywać około 70% przyszłych kontraktów obronnych poprzez produkcję krajową, rozwój technologii i działalność eksportową.

 

Kompromis prawny i finansowy

 

Ottawa jest prawnie zobowiązana tylko do pierwszych 16 sztuk F-35A. Kanada zainwestowała już miliardy w infrastrukturę, szkolenia i przygotowania serwisowe. Te samoloty są już „zamrożone” w strukturze sił. Pozostałe 72 myśliwce nie są objęte podpisanym kontraktem produkcyjnym i pozostają dostępne do anulowania, redukcji lub zastąpienia. Płatności dokonane w 2026 roku za komponenty o długim czasie realizacji dla 14 F-35 zachowują elastyczność, ale nie stanowią wiążącego zobowiązania do pełnego zakupu 88 maszyn.

 

Oferta Saaba

 

Saab prowadzi kampanię „Built for Canada by Canadians”, oferując:

 

• szeroki transfer technologii,
• montaż krajowy,
• suwerenne zdolności serwisowe,
• lokalny rozwój oprogramowania,
• centrum badawczo-rozwojowe w Kanadzie.

 

W zależności od wielkości produkcji i możliwości eksportowych, Saab przewiduje utworzenie od 6 000 do 12 600 miejsc pracy w Kanadzie przez cały okres programu. Dla Quebecu, z Montrealem jako centrum przemysłu lotniczego, byłoby to szczególnie korzystne – zakład produkcyjny Gripena generowałby pracę dla Bombardiera, CAE, Héroux-Devtek i setek wyspecjalizowanych dostawców.

 

Charakterystyka Gripena E

Samolot został zaprojektowany do operacji rozproszonych z austriackich lokalizacji – może startować z dróg o długości zaledwie 800 metrów. Czasy między lotami wynoszą około 10 minut dla misji powietrze-powietrze (przy 30 minutach dla F-35A). Koszty operacyjne szacowane są na 7 000–10 000 USD za godzinę lotu, wobec 30 000–40 000 USD dla F-35A.

 

Gripen E oferuje większą elastyczność integracji uzbrojenia (m.in. Meteor, IRIS-T, AIM-120 AMRAAM, Taurus KEPD 350). Jego zestaw walki elektronicznej został zaprojektowany specjalnie do przeciwdziałania zaawansowanym rosyjskim sieciom obrony powietrznej w Arktyce.

 

Wymiar ukraiński

 

Podczas targów CANSEC przedstawiciele Saaba zaproponowali koncepcję, w której kanadyjskie zakłady produkowałyby Gripeny nie tylko dla Royal Canadian Air Force, ale także jako główne źródło przyszłych dostaw dla Ukrainy – nawet od 100 do 150 sztuk. Konstrukcja jednego Gripena zajmuje około 36 miesięcy, więc lokalne moce produkcyjne miałyby kluczowe znaczenie. Model ten przypomina brazylijskie porozumienie Saaba, gdzie produkcja krajowa i transfer technologii stały się integralnymi elementami programu.

 

Perspektywy polityczne

 

Nowa Partia Demokratyczna (NDP) wielokrotnie argumentowała, że Kanada powinna prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną i obronną, przy jednoczesnym wspieraniu Ukrainy i NATO. Kanadyjskie centrum produkcyjne Gripenów wpisuje się w to podejście.

 

Co więcej, minister David McGuinty potwierdził niedawno, że Kanada patrzy poza debatę F-35/Gripen i rozważa dołączenie jako partner do Global Combat Air Programme (GCAP) wraz z Wielką Brytanią, Japonią i Włochami, aby wspólnie opracować myśliwiec szóstej generacji.