TSUE wydał wyrok w sprawie uchodźców z Ukrainy. Chodzi o polskie przepisy pobytowe

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej odniósł się do polskich przepisów wprowadzonych po wybuchu wojny w Ukrainie. Uznał, że masowy napływ uchodźców może stanowić przypadek siły wyższej i uzasadniać czasowe zawieszenie rozpatrywania wniosków o pobyt cudzoziemców. Polska musi jednak wykazać, że zastosowane ograniczenia były konieczne i nie trwały dłużej, niż było to potrzebne.

Sprawa dotyczyła wniosku o pobyt czasowy

Sprawa rozpatrywana przez TSUE dotyczyła przepisów przyjętych przez Polskę w związku z napływem uchodźców z Ukrainy. Regulacje przewidywały między innymi zawieszenie terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenie na pobyt. Ograniczały również możliwość zaskarżania bezczynności urzędów oraz nakładania na administrację kar za przekroczenie terminów.

Pytania prejudycjalne do Trybunału skierował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Postępowanie dotyczy obywatela państwa trzeciego, który w kwietniu 2024 roku złożył do wojewody śląskiego wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w celu podjęcia studiów. Mimo ponaglenia sprawa nie została rozstrzygnięta. Cudzoziemiec zaskarżył więc bezczynność wojewody.

TSUE wskazuje na warunki stosowania wyjątków

Zgodnie z unijną dyrektywą z 2016 roku wnioski o pobyt w celu odbycia studiów powinny być rozpatrywane możliwie szybko. Termin nie powinien przekraczać 90 dni od złożenia kompletnego wniosku. Prawo unijne dopuszcza jednak zawieszenie tego terminu w wyjątkowych okolicznościach, między innymi w przypadku siły wyższej. Chodzi o nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenia niezależne od władz, których skutków nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności.

TSUE uznał, że masowy napływ uchodźców po rosyjskiej agresji na Ukrainę z 24 lutego 2022 roku mógł spełniać te warunki. Jednocześnie podkreślił, że państwo nie może powoływać się na siłę wyższą bezterminowo.

Polska musi wykazać, że podejmowała działania w celu zapewnienia realizacji obowiązków wynikających z unijnego prawa. Zastosowane ograniczenia powinny być konieczne i proporcjonalne. Trybunał wskazał również, że należało rozważyć mniej ogólne rozwiązania, na przykład wydłużenie terminów tylko w wybranych postępowaniach lub nadanie części spraw priorytetowego charakteru.

Wątpliwości dotyczą okresu po 2022 roku

Trybunał zwrócił szczególną uwagę na czas obowiązywania polskich regulacji. Jego zdaniem po 31 grudnia 2022 roku napływ uchodźców z Ukrainy nie wydawał się już okolicznością nieprzewidywalną.

Wątpliwości wzbudziło także przedłużenie do 30 września 2025 roku ograniczeń dotyczących możliwości skarżenia bezczynności administracji. TSUE wskazał, że nie wykazano, iż utrzymywanie tych przepisów przez tak długi czas było nadal konieczne.

Wyrok nie oznacza automatycznego unieważnienia polskich regulacji. Ostateczna ocena, czy spełniały one warunki zastosowania wyjątku związanego z siłą wyższą, należy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Sprawa pokazuje, jak duże znaczenie dla polskiej administracji miały przepisy wprowadzone po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji. Wcześniej Polska otrzymała również wsparcie finansowe Unii Europejskiej na pomoc uchodźcom z Ukrainy. O skali tego wsparcia pisaliśmy w artykule Polska otrzymała 700 mln zł od UE na wsparcie ukraińskich uchodźców. Więcej o sporach prawnych Polski z instytucjami unijnymi można przeczytać także w tekście Komisja Europejska kieruje skargę do TSUE przeciwko Polsce.