Polska wydaje na świadczenia społeczne 22,5 proc. PKB. Więcej niż większość Europy

Polska gospodarka szybko rośnie, ale wraz z nią rośnie również skala wydatków na świadczenia społeczne. Według najnowszych danych GUS w 2023 r. wydatki na świadczenia społeczne odpowiadały w Polsce 22,5 proc. PKB. To jeden z wyższych poziomów w Europie. Więcej niż Polska wydawały m.in. Francja, Finlandia, Austria i Niemcy, ale w części państw wydatki były zdecydowanie niższe. Dane pokazują również, na co przede wszystkim przeznaczane są pieniądze. Największą kategorią jest starość, która odpowiada za 46,3 proc. wszystkich świadczeń pieniężnych i rzeczowych. Na drugim miejscu znajduje się zdrowie, a dopiero później rodzina i dzieci.

22,5 proc. PKB na świadczenia

W 2022 r. wydatki na świadczenia społeczne w Polsce odpowiadały 20,6 proc. PKB. Rok później było to już 22,5 proc. Oznacza to wzrost o 1,9 pkt proc. w ciągu zaledwie roku. Polska znalazła się tym samym powyżej Czech, gdzie udział wydatków wyniósł 20,7 proc. PKB. Zbliżony poziom odnotowano natomiast w Norwegii, jednym z najbogatszych państw Europy gdzie wydatki odpowiadały 23,9 proc. PKB. Nie oznacza to jednak, że 22,5 proc. PKB jest w całości pomocą dla osób ubogich. Kategoria świadczeń społecznych jest znacznie szersza. Obejmuje między innymi emerytury, renty, świadczenia zdrowotne oraz wydatki związane z rodziną i dziećmi. To istotne, ponieważ największą część systemu stanowią właśnie świadczenia związane z wiekiem.

Najwięcej pieniędzy pochłania starość

Aż 46,3 proc. wszystkich świadczeń pieniężnych i rzeczowych w Polsce związanych jest ze starością. Kolejne 27 proc. przypada na zdrowie, 13,7 proc. na rodzinę i dzieci, 4,4 proc. na niepełnosprawność, a 1,4 proc. na wykluczenie społeczne. Jeszcze wyraźniej widać dominację świadczeń emerytalnych, gdy pod uwagę weźmiemy wyłącznie świadczenia pieniężne. W tej kategorii świadczenia związane z wiekiem odpowiadają za 64,6 proc. wydatków. Na drugim miejscu znajduje się rodzina i dzieci z udziałem 13,8 proc. W tej pierwszej kategorii mieszczą się nie tylko podstawowe emerytury i renty. To również dodatki do emerytur, w tym trzynaste i czternaste emerytury oraz świadczenia wynikające z nowych rozwiązań, takich jak renta wdowia.

Polska nie jest europejskim rekordzistą

Mimo wysokiego poziomu wydatków Polska nie jest państwem, które przeznacza na świadczenia społeczne największą część swojego PKB. Zdecydowanie wyżej znajduje się Francja. Tam wydatki odpowiadają aż 33,8 proc. PKB. Wysokie wartości odnotowano również w Finlandii, Austrii i Niemczech. Na drugim końcu zestawienia znalazły się Turcja, Kosowo i Irlandia. W tych państwach udział wydatków społecznych w PKB jest znacznie niższy. Warto przy tym pamiętać, że samo porównanie procentu PKB nie mówi jeszcze, ile realnie pieniędzy otrzymują poszczególne grupy społeczne. Kraje różnią się poziomem wynagrodzeń, cenami, strukturą demograficzną oraz sposobem organizacji systemu emerytalnego i ochrony zdrowia.

Wydatki mocno wzrosły w ciągu roku

Polska nie była jedynym państwem, w którym w 2023 r. udział świadczeń społecznych w PKB wyraźnie się zwiększył. W Norwegii wzrósł on z 20,1 do 23,9 proc. PKB. W Danii zwiększył się z 26,9 do 29,3 proc., a w Bośni i Hercegowinie z 18,2 do 20,5 proc. Były jednak również państwa, w których wydatki społeczne rosły wolniej od gospodarki. Na Malcie ich udział spadł z 14,3 do 13,2 proc. PKB, a w Słowenii z 23,9 do 23,1 proc. W Polsce sytuacja była odwrotna. Wydatki rosły szybciej niż nominalna wartość gospodarki, przez co ich udział w PKB wyraźnie się zwiększył.

Coraz więcej wydatków, ale nie tylko dla najbiedniejszych

Dane GUS pokazują więc przede wszystkim skalę całego systemu świadczeń społecznych, a nie liczbę osób żyjących w ubóstwie. Nie można na ich podstawie stwierdzić, że każdy wzrost wydatków oznacza większą liczbę potrzebujących. Jest jednak drugi ważny element. Według GUS w 2023 r. odnotowano znaczący wzrost skrajnego ubóstwa w Polsce – zasięg tego zjawiska zwiększył się o 2 pkt proc., do 6,6 proc. osób w gospodarstwach domowych. Jednocześnie ubóstwo relatywne utrzymało się na poziomie zbliżonym do poprzedniego roku. Oznacza to, że obraz jest bardziej skomplikowany niż proste zestawienie rosnącego PKB i rosnących świadczeń. Polska staje się bogatsza, ale jednocześnie państwo wydaje coraz większe kwoty na zabezpieczenie społeczne. Duża część tych pieniędzy trafia jednak nie do osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, lecz do emerytów i rencistów oraz innych grup objętych powszechnym systemem świadczeń.

W kolejnych latach znaczenie tych wydatków może być jeszcze większe. Polska, podobnie jak wiele innych państw europejskich, mierzy się ze starzeniem społeczeństwa. Oznacza to rosnącą presję na system emerytalny i ochronę zdrowia, niezależnie od tego, jak szybko będzie rosła sama gospodarka. Dane dotyczące 2023 r. pokazują więc coś więcej niż tylko wysokość rachunku za świadczenia. Pokazują również, jak dużą część polskiej gospodarki państwo przeznacza na zabezpieczenie społeczne i jak istotną pozycją w tym systemie pozostają świadczenia związane ze starością.