Rosja i Białoruś stoją za nielegalnym przerzutem migrantów do Europy

Rosyjskie służby specjalne mają uczestniczyć w organizowaniu nielegalnego transportu migrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki do państw Unii Europejskiej. Jak wynika ze śledztwa dziennikarzy portalu The Insider, proceder odbywa się przy wykorzystaniu Rosji, Białorusi oraz krajów bałtyckich. W operację mają być zaangażowani przemytnicy ludzi, kierowcy oraz funkcjonariusze rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB). Migranci trafiają następnie między innymi do Niemiec i Finlandii.

Tysiące prób nielegalnego przekroczenia granicy Łotwy

Działalność siatek przemytniczych nie ogranicza się do polsko-białoruskiego odcinka granicy. Jednym z wykorzystywanych kierunków jest Łotwa, gdzie odnotowuje się dużą liczbę prób nielegalnego przedostania się na terytorium Unii Europejskiej. Według danych łotewskiej straży granicznej, przytoczonych w śledztwie The Insider, od stycznia do końca lipca 2026 roku służby udaremniły 8814 prób nielegalnego przekroczenia granicy. Mimo rozbudowy zabezpieczeń i zwiększonego nadzoru nad terenami przygranicznymi szlaki wykorzystywane przez przemytników nadal funkcjonują. Dziennikarze ustalili, że zorganizowane grupy liczące nawet 20 osób mogą jednocześnie przedostawać się na terytorium Unii Europejskiej. Ich dalsza podróż prowadzi między innymi w kierunku Niemiec. W organizację transportu mają być zaangażowane osoby działające po stronie rosyjskiej i białoruskiej.

Migranci otrzymują zaproszenia do Rosji

Według ustaleń dziennikarzy proceder rozpoczyna się jeszcze przed przekroczeniem zewnętrznych granic Unii Europejskiej. Obywatele państw Bliskiego Wschodu i Afryki otrzymują zaproszenia do Rosji, oficjalnie w celach turystycznych lub zarobkowych. Wśród wymienianych krajów pochodzenia migrantów znajdują się między innymi Syria, Jemen, Etiopia, Erytrea, Somalia, Sudan, Irak i Maroko.

Jedną z firm pojawiających się w śledztwie jest moskiewska Rus Gateway, działająca również pod nazwami Middle East Group i MiG. Przedsiębiorstwo oficjalnie zajmuje się między innymi organizowaniem zaproszeń dla cudzoziemców. Prowadzi także hotel Cassandra w miejscowości Bałaszycha pod Moskwą.

Dziennikarze opisali przypadek obywatela Iraku Obeida Mohaymena, który w maju 2025 roku przyjechał do Moskwy na zaproszenie tej firmy. Według ustaleń śledczych przedsiębiorstwo miało być powiązane z organizowaniem nielegalnego przerzutu ludzi do Europy.

Po przyjeździe do Rosji migranci mają być transportowani przez terytorium Białorusi w kierunku granic państw Unii Europejskiej. The Insider wskazuje, że w tym etapie operacji uczestniczą funkcjonariusze rosyjskiej FSB.

Przemytnicy rekrutują kierowców przez Telegram

Istotną częścią całego mechanizmu jest sieć osób odpowiedzialnych za transport migrantów już po przedostaniu się na terytorium Unii Europejskiej. Kierowcy są poszukiwani przede wszystkim za pośrednictwem grup na Telegramie. Niektóre z nich funkcjonują pod nazwami sugerującymi zwykłe oferty zatrudnienia, takimi jak „Praca w UE”, „Praca w Polsce”, „Transport międzynarodowy” czy „Black Taxi”.

Według dziennikarskiego śledztwa osobom podejmującym się przewozu oferowane są kwoty od 1000 do nawet 10 tys. euro za jeden kurs. Wysokość wynagrodzenia zależy między innymi od liczby przewożonych migrantów. Jeżeli kierowca nie dysponuje własnym samochodem, organizatorzy mają zapewniać możliwość wynajęcia pojazdu.

Kontakt z osobami zarządzającymi transportem odbywa się za pośrednictwem pośredników. Szczegóły dotyczące trasy i zlecenia są ustalane podczas kolejnych rozmów. Po dotarciu na miejsce migranci są nagrywani, a kierowca przekazuje organizatorom materiał potwierdzający wykonanie zadania. 

W śledztwie opisano również działalność jemeńskiego przemytnika znanego jako Abu Radad. Według ustaleń The Insider ma on odpowiadać za koordynowanie części sieci zajmującej się organizowaniem nielegalnej migracji. Raport Centrum Badań nad Demokracją (Center for the Study of Democracy) wskazuje, że mężczyzna miał zajmować się podobną działalnością co najmniej od 2021 roku.

Wśród podejrzanych funkcjonariusz rosyjskiej straży granicznej

Jednym z najpoważniejszych ustaleń śledztwa jest wskazanie konkretnego funkcjonariusza rosyjskich służb. Dziennikarze zidentyfikowali Maksyma Kazyduba, oficera służby granicznej FSB działającego w Republice Karelii. Według The Insider miał on uczestniczyć w zamkniętych grupach komunikacyjnych, w których omawiano organizowanie nielegalnego przerzutu migrantów do Unii Europejskiej. Kazydub miał posługiwać się w internecie różnymi pseudonimami, między innymi Dmitrij Titow, Max Koza i Max Karelsky. Jego aktywność miała obejmować również grupy związane z jemeńskimi przemytnikami.

Dziennikarze zwracają uwagę na szczególny aspekt tej sprawy. W 2024 roku Kazydub otrzymał dyplom uznania od władz Republiki Karelii za zasługi w ochronie granicy. Tymczasem według ustaleń śledczych ten sam funkcjonariusz miał uczestniczyć w kanałach komunikacyjnych wykorzystywanych do organizowania nielegalnej migracji.

The Insider wskazuje również, że działania funkcjonariusza nie mogły pozostawać całkowicie poza wiedzą jego przełożonych. Są to jednak ustalenia dziennikarskiego śledztwa, a nie prawomocne rozstrzygnięcia sądowe.

Nielegalne szlaki prowadzą również do Finlandii

Trasy wykorzystywane przez przemytników nie kończą się na granicach Łotwy czy Polski. W śledztwie opisano również sposoby przedostawania się migrantów do Finlandii.

Część osób ma docierać do Rygi, skąd następnie korzysta z połączeń lotniczych. Inni są przewożeni do estońskich portów i ukrywani w samochodach wjeżdżających na promy płynące do Helsinek. Fińskie służby graniczne odnotowały takie przypadki. 6 września 2026 roku w porcie w Helsinkach zatrzymano obywateli Erytrei i Maroka. Z kolei w nocy 25 września funkcjonariusze zatrzymali kolejny samochód, w którym znajdowało się dwóch migrantów.

Według dziennikarzy przemytnicy stosują różne metody pokonywania zabezpieczeń granicznych. Wśród nich wymieniono przecinanie ogrodzeń, kopanie pod nimi przejść oraz wykorzystywanie drabin. Osoby przekraczające granicę mają otrzymywać zakaz korzystania z telefonów komórkowych, ponieważ sygnały urządzeń mogą ułatwić ich lokalizację przez europejskie służby.

Kryzys migracyjny jako element działań hybrydowych

Ustalenia The Insider wpisują się w szerszy problem wykorzystywania migracji do wywierania presji na państwa europejskie. Kryzys na granicy Polski i Białorusi rozpoczął się w 2021 roku. W kolejnych latach podobne problemy dotknęły również Litwę i Łotwę, a pod koniec 2023 roku także Finlandię.

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych już w 2024 roku wskazywał, że instrumentalizowanie migracji przez Rosję i Białoruś stanowi element operacji hybrydowych wymierzonych w państwa Unii Europejskiej i NATO. W analizie zwracano uwagę na możliwość destabilizowania sytuacji wewnętrznej, angażowania znacznych sił służb mundurowych oraz testowania zdolności obronnych państw granicznych.

Najnowsze śledztwo The Insider dostarcza kolejnych informacji o możliwym zapleczu organizacyjnym tego procederu. Jeżeli opisane powiązania zostaną potwierdzone przez właściwe organy, będą stanowić istotny argument w dyskusji o bezpieczeństwie zewnętrznych granic Unii Europejskiej.